فاطمه زهرا

عَنْ أَبِي خَالِدٍ الْقَمَّاطِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُ: «تَسْبِيحُ فَاطِمَةَ فِي كُلِّ يَوْمٍ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ صَلَاةِ أَلْفِ رَكْعَةٍ فِي كُلِّ يَوْمٍ».

ترجمه:

ابی خالد قَمّاط گفت: از امام صادق(علیه السلام) شنیدم که می‌فرمود: تسبیح فاطمه(علیها السلام) در هر روز به دنبال هر نمازی، برای من از هزار رکعت نماز در هر روز محبوب‌تر است.

منابع:
كافی، شيخ كلينی، ج۳، ص۳۴۳؛ تهذيب الأحكام، شيخ طوسی، ج۲، ص۱۰۵؛ وسائل الشيعة، حر عاملی، ج۶، ص۴۴۳ و ص۴۴۴؛ بحار الأنوار، علامه مجلسی، ج۸۲، ص۳۳۱ و ص۳۳۲ .

همچنین: امام صادق فرمودند: «مَنْ سَبَّحَ تَسْبِیحَ فاطِمَةَ الزَّهْراءِ فِي دُبُرِ الْفَرِیضَةِ قَبْلَ اَنْ یثْنِىَ رِجْلَیهِ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ»؛ هر کس بعد از نماز واجب، پیش از آنکه پاهاى خود را جفت کند (قبل از به هم خوردن حالت جلوس تشهد و سلام)، تسبیح فاطمۀ زهرا بگوید، خداوند او را مى آمرزد. من لايحضره الفقيه، شيخ صدوق، ج۱، ص۳۲۰؛ مكارم الأخلاق، شيخ طبرسی، ص۲۸۰؛ وسائل الشيعه، حر عاملی، ج۶، ص۴۴۰.

و همچنین: «مَنْ سَبَّحَ اللَّهَ فِى دُبُرِ الْفَرِیضَةِ تَسْبِیحَ فاطِمَةَ الْمِائَةَ مَرَّةً وَاَتْبَعَها بِلا اِلهَ اِلَّا اللَّهُ مَرَّةً غُفِرَ لَهُ»؛ كافی، شيخ كلينی، ج۳، ص۳۴۲؛ تهذيب الأحكام، شيخ طوسی، ج۲، ص۱۰۵؛ مكارم الأخلاق، شيخ طبرسی، ص۳۰۱؛ وسائل الشيعه، حر عاملی، ج۶، ص۴۴۰؛ و با اختلاف کم: محاسن، احمد بن محمد بن خالد برقی، ج۱، ص۳۶.

و همچنین: «عَلِيٍّ أَنَّهُ قَالَ لِرَجُلٍ مِنْ بَنِي سَعْدٍ أَ لَا أُحَدِّثُكَ عَنِّي وَ عَنْ فَاطِمَةَ. إِنَّهَا كَانَتْ عِنْدِي وَ كَانَتْ مِنْ أَحَبِّ أَهْلِهِ إِلَيْهِ إِنَّهَا اسْتَقَتْ بِالْقِرْبَةِ حَتَّى أَثَّرَ فِي صَدْرِهَا وَ طَحَنَتْ بِالرَّحَى حَتَّى مَجِلَتْ يَدُهَا وَ كَسَحَتِ الْبَيْتَ حَتَّى اغْبَرَّتْ ثِيَابُهَا وَ أَوْقَدَتِ النَّارَ تَحْتَ الْقِدْرِ حَتَّى دَكِنَتْ ثِيَابُهَا فَأَصَابَهَا مِنْ ذَلِكَ ضَرَرٌ شَدِيدٌ فَقُلْتُ لَهَا لَوْ أَتَيْتِ أَبَاكِ فَسَأَلْتِيهِ خَادِماً يَكْفِيكِ حَرَّ مَا أَنْتِ فِيهِ مِنْ هَذَا الْعَمَلِ. فَأَتَتِ النَّبِيَّ فَوَجَدَتْ عِنْدَهُ حُدَّاثاً فَاسْتَحَتْ وَ انْصَرَفَتْ قَالَ فَعَلِمَ النَّبِيُّ أَنَّهَا جَاءَتْ لِحَاجَةٍ قَالَ فَغَدَا عَلَيْنَا وَ نَحْنُ فِي لِفَاعِنَا فَقَالَ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ اللِّفَاعِ فَسَكَتْنَا وَ اسْتَحْيَيْنَا لِمَكَانِنَا ثُمَّ قَالَ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ فَسَكَتْنَا ثُمَّ قَالَ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ فَخَشِينَا إِنْ لَمْ نَرُدَّ عَلَيْهِ أَنْ يَنْصَرِفَ وَ قَدْ كَانَ يَفْعَلُ ذَلِكَ يُسَلِّمُ ثَلَاثاً فَإِنْ أُذِنَ لَهُ وَ إِلَّا انْصَرَفَ فَقُلْتُ وَ عَلَيْكَ السَّلَامُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْخُلْ فَلَمْ يَعْدُ أَنْ جَلَسَ عِنْدَ رُءُوسِنَا فَقَالَ يَا فَاطِمَةُ مَا كَانَتْ حَاجَتُكِ أَمْسِ عِنْدَ مُحَمَّدٍ قَالَ فَخَشِيتُ إِنْ لَمْ نُجِبْهُ أَنْ يَقُومَ قَالَ فَأَخْرَجْتُ رَأْسِي فَقُلْتُ أَنَا وَ اللَّهِ أُخْبِرُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا اسْتَقَتْ بِالْقِرْبَةِ حَتَّى أَثَّرَ فِي صَدْرِهَا وَ جَرَّتْ بِالرَّحَى‏ حَتَّى‏ مَجِلَتْ‏ يَدَاهَا وَ كَسَحَتِ الْبَيْتَ حَتَّى اغْبَرَّتْ ثِيَابُهَا وَ أَوْقَدَتْ تَحْتَ الْقِدْرِ حَتَّى دَكِنَتْ ثِيَابُهَا فَقُلْتُ لَهَا لَوْ أَتَيْتِ أَبَاكِ فَسَأَلْتِيهِ خَادِماً يَكْفِيكِ حَرَّ مَا أَنْتِ فِيهِ مِنْ هَذَا الْعَمَلِ قَالَ أَ فَلَا أُعَلِّمُكُمَا مَا هُوَ خَيْرٌ لَكُمَا مِنَ الْخَادِمِ إِذَا أَخَذْتُمَا مَنَامَكُمَا فَسَبِّحَا ثَلَاثاً وَ ثَلَاثِينَ وَ احْمَدَا ثَلَاثاً وَ ثَلَاثِينَ وَ كَبِّرَا أَرْبَعاً وَ ثَلَاثِينَ قَالَ فَأَخْرَجَتْ فَاطِمَةُ رَأْسَهَا فَقَالَتْ رَضِيتُ عَنِ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ رَضِيتُ عَنِ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ رَضِيتُ عَنِ اللَّهِ وَ رَسُولِه‏.» حضرت علی به مردى از قبيله بنى سعد فرمود: خبر بدهم تو را از خود و از فاطمه؟ او نزد من بود و حال آنکه محبوب‏ترين افراد نزد اهلش بود، با مَشک آنقدر آب کشيد تا اثر آن در سينه‏اش ماند و آنقدر با آسيا گندم و جو آرد نمود تا دستهايش پينه بست و به قدرى خانه را روفت تا لباسهايش‏ غبار آلود گشت و به اندازه‏اى آتش زير ديگ افروخت تا جامه‏اش از دود سياه گرديد لذا از ناحيه اين امور ضرر شديد و چشمگيرى به آن مخدّره رسيد. به آن بانو پيشنهاد کردم نزد پدرش برود و از حضرتش درخواست خادمى کند که نيازمندى‏هايش را بر طرف نماید و بدين ترتيب از اين اعمال و کارها برکنار بماند. فاطمه نزد نبى اکرم رفت تا خواسته‏اش را به عرض آن حضرت برساند. محضر پيامبر که رسيد جماعتى را در خدمت آن سرور ديد از بازگو نمودن حاجتش حياء نمود و بدون اين که اظهارى کند بازگشت. نبى اکرم دانستند که فاطمه حاجتى داشت. سپس امير المؤمنين فرمودند: فردا صبح رسول اکرم به خانه ما آمدند، حضرت با صداى بلند فرمود: سلام بر شما. ما ساکت مانده حياء نموديم. سپس فرمود: سلام بر شما، باز ما ساکت مانديم، براى مرتبه سوّم فرمود: سلام بر شما، ما ترسيديم اگر جواب ندهيم حضرت برگردند و اين در حالى بود که حضرتش سه بار سلام کرده بودند لا جرم اگر اذن به آن حضرت داده نمى‏شد برمى‏گشتند. از اين رو عرض کردم: و عليک السّلام يا رسول اللَّه داخل شويد، پس آن سرور بالاى سر ما نشستند، بعد فرمود: اى فاطمه: ديروز چه حاجتى داشتى؟امير المؤمنين مى‏فرمايد: ترسيدم اگر پاسخ ندهم آن حضرت بايستند و بروند لذا عرضه داشتم: يا رسول اللَّه، من خبر خواهم داد، فاطمه آن قدر با مَشک آب کشيده که اثر آن روى سينه‏اش مانده و به قدرى دست به آسيا کشيده که دستهايش پينه بسته و به اندازه‏اى خانه جاروب کرده که لباسهايش غبار آلود گرديده و به واسطه کثرت افروختن آتش زير ديگ جامه‏هايش از دود سياه گرديده است لذا من به او پيشنهاد کردم نزد پدر برو و از آن حضرت خادمى که تو را کفايت کند طلب نما تا به اين اعمال مبادرت نورزى. رسول خدا فرمودند: آيا چيزى را که از خادم براى شما بهتر است به شما ياد بدهم؟ هر گاه خواستيد بخوابيد سى و سه مرتبه تسبيح و سى و سه بار تحميد و سى و چهار بار تکبير بگوييد. حضرت فاطمه گفتند: از خدا و رسولش راضى شدم اين عبارت را سه دفعه تکرار کردند. علل الشرائع، شيخ صدوق، ج۲، ص۳۶۶؛ من لا يحضره الفقيه، شيخ صدوق، ج۱، ص۳۲۰؛ مکارم الأخلاق، شيخ طبرسی، ص۲۸۰؛ وافی، فيض كاشانی، ج۹، ص۱۵۷۹؛ بحار الأنوار، علامه مجلسی، ج۴۳، ص۸۲.
و به همین مضمون در منابع اهل تسنن:
سنن أبی داود، سليمان بن اشعث سجستانی، ج۲، ص۴۸۹؛ تذكرة الحمدونيه، ابن حمدون، ج۸، ص۸۷(اجمالی از حدیث را آورده)؛ ذخائر العقبى، محب طبری، ص۵۰؛ كنز العمال، متقی هندی، ج۱۵، ص۵۰۸.

در بعض از نقل ها پس از ذکر این حکایت نوشته اند در آخر حضرت علی فرمودند: «فَوَ اللَّهِ مَا تركتهنّ مُنْذُ عَلَّمَنِيهِنَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ. قَالَ: فَقَالَ لَهُ ابْنُ الْكَوَّاءِ [قیل له] وَ لَا لَيْلَة صِفِّينَ؟ قَالَ: قَاتَلَكُمُ اللَّه يَا أَهْلَ الْعِرَاقِ نَعَمْ وَ لَا لَيْلَة صِفِّينَ‏»؛ به ذات خدا سوگند از آن وقتى که رسول خدا آنها را به من تعليم داده ترک نکرده‏ام. ابن کوّاء [و در بعضی روایات شخصی] گفت که: در شب صفّين هم ترک نکردى؟ امیر مومنان فرمود: خدا بکشد شما را اى اهل عراق، آرى، شب صفّين هم ترک نكردم. غارات، ابراهيم بن محمد ثقفی كوفی، ج۲، ص۷۳۹.
منابع اهل تسنن:
طبقات الكبرى، ابن سعد، ج۸، ص۲۵؛ مسند احمد، احمد بن حنبل، ج۱، ص۱۰۶؛ الدعاء، طبرانی، ص۹۳؛ ذخائر العقبى، محب طبری، ص۱۰۵؛ رياض النضرة، محب طبری، ج۳، ص۲۱۶؛ مطالب السؤول، محمد بن طلحة شافعی، ص۴۵؛ الترغيب و الترهيب، عبد العظيم منذری، ج۲، ص۴۵۲؛ مجمع الزوائد، هيثمی، ج۱۰، ص۱۰۰؛ فتح الباری، ابن حجر، ج۱۱، ص۱۰۱؛ جواهر المطالب، باعونی شافعی، ج۱، ص۲۸۲؛ سبل الهدى و الرشاد، صالحی شامی، ج۱۱، ص۴۸؛ كنز العمال، متقی هندی، ج۱۵، ص۵۰۶.

همچنین: «قد روينا فيما ختم به هذا المملوك عمله عند المنام من تسبيح الزهراء فاطمة ما نَرْوِيهِ عَنْ جَدِّي أبو [أَبِي‏] جَعْفَرٍ الطُّوسِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي جِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِيدِ عَنِ الشَّيْخِ جَعْفَرِ بْنِ سُلَيْمَانَ فِيمَا رَوَاهُ فِي كِتَابِهِ كِتَابِ ثَوَابِ الْأَعْمَالِ قَالَ: وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ: إِذَا أَوَى أَحَدُكُمْ إِلَى فِرَاشِهِ ابْتَدَرَهُ مَلَكٌ كَرِيمٌ وَ شَيْطَانٌ مَرِيدٌ فَيَقُولُ لَهُ الْمَلَكُ اخْتِمْ يَوْمَكَ بِخَيْرٍ وَ افْتَحْ لَيْلَكَ بِخَيْرٍ وَ يَقُولُ لَهُ الشَّيْطَانُ اخْتِمْ‏ يَوْمَكَ‏ بِإِثْمٍ‏ وَ افْتَحْ‏ لَيْلَكَ‏ بِإِثْمٍ‏ قَالَ فَإِنْ أَطَاعَ الْمَلَكَ الْكَرِيمَ وَ خَتَمَ يَوْمَهُ بِذِكْرِ اللَّهِ وَ فَتَحَ لَيْلَهُ بِذِكْرِ اللَّهِ إِذَا أَخَذَ مَضْجَعَهُ وَ كَبَّرَ اللَّهَ أَرْبَعاً وَ ثَلَاثِينَ مَرَّةً وَ سَبَّحَ اللَّهَ ثَلَاثاً وَ ثَلَاثِينَ مَرَّةً وَ حَمِدَ اللَّهَ ثَلَاثاً وَ ثَلَاثِينَ مَرَّةً زَجَرَ الْمَلَكُ الشَّيْطَانَ عَنْهُ فَتَنَحَّى وَ كَلَأَهُ الْمَلَكُ حَتَّى يَنْتَبِهَ مِنْ رَقْدَتِهِ فَإِذَا انْتَبَهَ ابْتَدَرَ شَيْطَانُهُ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ مَقَالَتِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْقُدَ وَ يَقُولُ لَهُ الْمَلَكُ مِثْلَ مَا قَالَ لَهُ قَبْلَ أَنْ يَرْقُدَ فَإِنْ ذَكَرَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ الْعَبْدُ بِمِثْلِ مَا ذَكَرَهُ أَوَّلًا طَرَدَ الْمَلَكُ شَيْطَانَهُ عَنْهُ فَتَنَحَّى وَ كَتَبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ بِذَلِكَ قُنُوتَ لَيْلَة.» امام صادق فرمود: وقتى به رختخواب مى‏رويد، يک فرشتۀ بزرگوار و يک شيطان ناپاک و سرکش و شرورى با شتاب به سويتان مى‏آيند، فرشته مى‏گويد: روز خويش را با عمل خير ختم کن، و شب خود را با عمل خوب آغاز نما، و شيطان مى‏گويد: روز خود را با گناه ختم کن، و شب خود را با گناه آغاز کن. و افزود: اگر شخص از فرشته اطاعت کند و روز خود را با ياد خدا به پايان برد و وقتى وارد جايى که مى‏خواهد بخوابد شد، شب خود را با ياد خدا آغاز نمايد و سى و چهار بار تکبير، و سى و سه بار تسبيح، و سى و سه بار حمد خدا را بگويد، فرشته، شيطان را از او دور مى‏راند، و شيطان دور مى‏شود، و تا هنگام بيدار شدن از خواب، آن فرشته از او نگاهدارى مى‏کند. و وقتى بيدار شد، شيطان با شتاب به پيش آمده و مشابه سخنى را که پيش از خواب به وى گفت مى‏گويد و فرشته نيز مانند همان سخنى که پيش از خوابيدن به وى گفت مى‏گويد؛ اگر بنده به همان صورتى که نخست خدا را ياد کرد، خداوند را ياد کند، فرشته، شيطان را از او دور مى‏راند و شيطان به دور مى‏رود و خداوند در برابر اين عمل، عبادت يک شب را براى او مى‏نويسد. فلاح السائل، سيد ابن طاووس، ص۲۷۹؛ بحار الأنوار، علامه مجلسی، ج۷۳، ص۲۰۹.