فاطمه زهرا

«عَنْ حَمْزَةَ بْنِ حُمْرَانَ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيِّ قَالَ:‏ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَاةَ الْعَصْرِ فَلَمَّا انْفَتَلَ جَلَسَ فِي قِبْلَتِهِ وَ النَّاسُ حَوْلَهُ فَبَيْنَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ أَقْبَلَ إِلَيْهِ شَيْخٌ مِنْ مُهَاجِرَةِ الْعَرَبِ عَلَيْهِ سَمَلٌ قَدْ تَهَلَّلَ وَ أَخْلَقَ وَ هُوَ لَا يَكَادُ يَتَمَالَكُ كِبَراً وَ ضَعْفاً فَأَقْبَلَ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ يَسْتَحِثُّهُ الْخَبَرَ فَقَالَ الشَّيْخُ: يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَنَا جَائِعُ الْكَبِدِ فَأَطْعِمْنِي وَ عَارِي الْجَسَدِ فَاكْسُنِي وَ فَقِيرٌ فَأَرِشنِي فَقَالَ: مَا أَجِدُ لَكَ شَيْئاً وَ لَكِنَّ الدَّالَّ عَلَى الْخَيْرِ كَفَاعِلِهِ انْطَلِقْ إِلَى مَنْزِلِ مَنْ يُحِبُّ اللَّهَ‏ وَ رَسُولَهُ وَ يُحِبُّهُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ يُؤْثِرُ اللَّهَ عَلَى نَفْسِهِ انْطَلِقْ إِلَى حُجْرَةِ فَاطِمَةَ وَ كَانَ بَيْتُهَا مُلَاصِقَ بَيْتِ رَسُولِ اللَّهِ الَّذِي يَنْفَرِدُ بِهِ لِنَفْسِهِ مِنْ أَزْوَاجِهِ وَ قَالَ: يَا بِلَالُ قُمْ فَقِفْ بِهِ عَلَى مَنْزِلِ فَاطِمَةَ فَانْطَلَقَ الْأَعْرَابِيُّ مَعَ بِلَالٍ فَلَمَّا وَقَفَ عَلَى بَابِ فَاطِمَةَ نَادَى بِأَعْلَى صَوْتِهِ: السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ بَيْتِ النُّبُوَّةِ وَ مُخْتَلَفَ الْمَلَائِكَةِ وَ مَهْبِطَ جَبْرَئِيلَ الرُّوحِ الْأَمِينِ بِالتَّنْزِيلِ مِنْ عِنْدِ رَبِّ الْعَالَمِينَ.
فَقَالَتْ فَاطِمَةُ: وَ عَلَيْكَ السَّلَامُ فَمَنْ أَنْتَ يَا هَذَا؟ قَالَ: شَيْخٌ مِنَ الْعَرَبِ أَقْبَلْتُ عَلَى أَبِيكِ سَيِّدِ الْبَشَرِ مُهَاجِراً مِنْ شُقَّةٍ وَ أَنَا يَا بِنْتَ مُحَمَّدٍ عَارِي الْجَسَدِ جَائِعُ الْكَبِدِ فَوَاسِينِي يَرْحَمُكِ اللَّهُ وَ كَانَ لِفَاطِمَةَ وَ عَلِيٍّ فِي تِلْكَ الْحَالِ وَ رَسُولِ اللَّهِ ثَلَاث [لیالٍ] مَا طَعِمُوا فِيهَا طَعَاماً وَ قَدْ عَلِمَ رَسُولُ اللَّهِ ذَلِكَ مِنْ شَأْنِهِمَا فَعَمَدَتْ فَاطِمَةُ إِلَى جِلْدِ كَبْشٍ مَدْبُوغٍ بِالْقَرَظِ كَانَ يَنَامُ عَلَيْهِ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ فَقَالَتْ: خُذْ هَذَا أَيُّهَا الطَّارِقُ فَعَسَى اللَّهُ أَنْ يَرْتَاحَ لَكَ مَا هُوَ خَيْرٌ مِنْهُ.
قَالَ الْأَعْرَابِيُّ: يَا بِنْتَ مُحَمَّدٍ شَكَوْتُ‏ إِلَيْكِ‏ الْجُوعَ‏ فَنَاوَلْتِينِي جِلْدَ كَبْشٍ مَا أَنَا صَانِعٌ بِهِ مَعَ مَا أَجِدُ مِنَ السَّغَبِ قَالَ: فَعَمَدَتْ لَمَّا سَمِعَتْ هَذَا مِنْ قَوْلِهِ إِلَى عِقْدٍ كَانَ فِي عُنُقِهَا أَهْدَتْهُ لَهَا فَاطِمَةُ بِنْتُ عَمِّهَا حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَقَطَعَتْهُ مِنْ عُنُقِهَا وَ نَبَذَتْهُ إِلَى الْأَعْرَابِيِّ فَقَالَتْ: خُذْهُ وَ بِعْهُ فَعَسَى اللَّهُ أَنْ يُعَوِّضَكَ بِهِ مَا هُوَ خَيْرٌ مِنْهُ فَأَخَذَ الْأَعْرَابِيُّ الْعِقْدَ وَ انْطَلَقَ إِلَى مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ وَ النَّبِيُّ جَالِسٌ فِي أَصْحَابِهِ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَعْطَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ مُحَمَّدٍ هَذَا الْعِقْدَ فَقَالَتْ: بِعْهُ فَعَسَى اللَّهُ أَنْ يَصْنَعَ لَكَ قَالَ: فَبَكَى النَّبِيُّ وَ قَالَ: وَ كَيْفَ لَا يَصْنَعُ اللَّهُ لَكَ وَ قَدْ أَعْطَتْكَهُ فَاطِمَةُ بِنْتُ مُحَمَّدٍ سَيِّدَةُ بَنَاتِ آدَمَ فَقَامَ عَمَّارُ بْنُ يَاسِرٍ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْهِ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَ تَأْذَنُ لِي بِشِرَاءِ هَذَا الْعِقْدِ؟
قَالَ: اشْتَرِهِ يَا عَمَّارُ فَلَوِ اشْتَرَكَ فِيهِ الثَّقَلَانِ مَا عَذَّبَهُمُ اللَّهُ بِالنَّارِ فَقَالَ عَمَّارٌ: بِكَمِ الْعِقْدُ.
يَا أَعْرَابِيُّ قَالَ: بِشَبْعَةٍ مِنَ الْخُبْزِ وَ اللَّحْمِ وَ بُرْدَةٍ يَمَانِيَّةٍ أَسْتُرُ بِهَا عَوْرَتِي وَ أُصَلِّي فِيهَا لِرَبِّي وَ دِينَارٍ يُبْلِغُنِي إِلَى أَهْلِي وَ كَانَ عَمَّارٌ قَدْ بَاعَ سَهْمَهُ الَّذِي نَفَلَهُ رَسُولُ اللَّهِ مِنْ خَيْبَرَ وَ لَمْ يُبْقِ مِنْهُ شَيْئاً فَقَالَ: لَكَ عِشْرُونَ دِينَاراً وَ مِائَتَا دِرْهَمٍ هَجَرِيَّةٌ وَ بُرْدَةٌ يَمَانِيَّةٌ وَ رَاحِلَتِي تُبْلِغُكَ أَهْلَكَ وَ شِبَعُكَ مِنْ خُبْزِ الْبُرِّ وَ اللَّحْمِ فَقَالَ الْأَعْرَابِيُّ: مَا أَسْخَاكَ بِالْمَالِ أَيُّهَا الرَّجُلُ وَ انْطَلَقَ بِهِ عَمَّارٌ فَوَفَّاهُ مَا ضَمِنَ لَهُ‏ وَ عَادَ الْأَعْرَابِيُّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ: أَشَبِعْتَ وَ اكْتَسَيْتَ؟
قَالَ الْأَعْرَابِيُّ: نَعَمْ وَ اسْتَغْنَيْتُ بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي. قَالَ: فَاجْزِ فَاطِمَةَ بِصَنِيعِهَا فَقَالَ الْأَعْرَابِيُّ: اللَّهُمَّ إِنَّكَ إِلَهٌ مَا اسْتَحْدَثْنَاكَ وَ لَا إِلَهَ لَنَا نَعْبُدُهُ سِوَاكَ وَ أَنْتَ رَازِقُنَا عَلَى كُلِّ الْجِهَاتِ اللَّهُمَّ أَعْطِ فَاطِمَةَ مَا لَا عَيْنٌ رَأَتْ وَ لَا أُذُنٌ سَمِعَتْ فَأَمَّنَ النَّبِيُّ عَلَى دُعَائِهِ وَ أَقْبَلَ عَلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ: إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَعْطَى فَاطِمَةَ فِي الدُّنْيَا ذَلِكَ أَنَا أَبُوهَا وَ مَا أَحَدٌ مِنَ الْعَالَمِينَ مِثْلِي وَ عَلِيٌّ بَعْلُهَا وَ لَوْ لَا عَلِيٌّ مَا كَانَ لِفَاطِمَةَ كُفْوٌ أَبَداً وَ أَعْطَاهَا الْحَسَنَ وَ الْحُسَيْنَ وَ مَا لِلْعَالَمِينَ مِثْلُهُمَا سَيِّدَا شَبَابِ أَسْبَاطِ الْأَنْبِيَاءِ وَ سَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَ كَانَ بِإِزَائِهِ مِقْدَادٌ وَ عَمَّارٌ وَ سَلْمَانُ.
فَقَالَ: … أَلَا وَ أَزِيدُكُمْ مِنْ فَضْلِهَا إِنَّ اللَّهَ قَدْ وَكَّلَ بِهَا رَعِيلًا مِنَ الْمَلَائِكَةِ يَحْفَظُونَهَا مِنْ بَيْنِ يَدَيْهَا وَ مِنْ خَلْفِهَا وَ عَنْ يَمِينِهَا وَ عَنْ شِمَالِهَا وَ هُمْ مَعَهَا فِي حَيَاتِهَا وَ عِنْدَ قَبْرِهَا وَ عِنْدَ مَوْتِهَا يُكْثِرُونَ الصَّلَاةَ عَلَيْهَا وَ عَلَى أَبِيهَا وَ بَعْلِهَا وَ بَنِيهَا فَمَنْ زَارَنِي بَعْدَ وَفَاتِي فَكَأَنَّمَا زَارَنِي فِي حَيَاتِي وَ مَنْ زَارَ فَاطِمَةَ فَكَأَنَّمَا زَارَنِي وَ مَنْ زَارَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ فَكَأَنَّمَا زَارَ فَاطِمَةَ وَ مَنْ زَارَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَيْنَ فَكَأَنَّمَا زَارَ عَلِيّاً وَ مَنْ زَارَ ذُرِّيَّتَهُمَا فَكَأَنَّمَا زَارَهُمَا فَعَمَدَ عَمَّارٌ إِلَى الْعِقْدِ فَطَيَّبَهُ بِالْمِسْكِ وَ لَفَّهُ فِي بُرْدَةٍ يَمَانِيَّةٍ وَ كَانَ لَهُ عَبْدٌ اسْمُهُ سَهْمٌ ابْتَاعَهُ مِنْ ذَلِكَ السَّهْمِ الَّذِي أَصَابَهُ بِخَيْبَرَ فَدَفَعَ الْعِقْدَ إِلَى الْمَمْلُوكِ وَ قَالَ لَهُ: خُذْ هَذَا الْعِقْدَ فَادْفَعْهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ وَ أَنْتَ لَهُ فَأَخَذَ الْمَمْلُوكُ الْعِقْدَ.
فَأَتَى بِهِ رَسُولَ اللَّهِ وَ أَخْبَرَهُ بِقَوْلِ عَمَّارٍ فَقَالَ النَّبِيُّ: انْطَلِقْ إِلَى فَاطِمَةَ فَادْفَعْ إِلَيْهَا الْعِقْدَ وَ أَنْتَ لَهَا فَجَاءَ الْمَمْلُوكُ بِالْعِقْدِ وَ أَخْبَرَهَا بِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ فَأَخَذَتْ فَاطِمَةُ الْعِقْدَ وَ أَعْتَقَتِ الْمَمْلُوكَ فَضَحِكَ الْغُلَامُ فَقَالَتْ: مَا يُضْحِكُكَ يَا غُلَامُ؟ فَقَالَ: أَضْحَكَنِي عِظَمُ بَرَكَةِ هَذَا الْعِقْدِ أَشْبَعَ جَائِعاً وَ كَسَا عُرْيَاناً وَ أَغْنَى فَقِيراً وَ أَعْتَقَ عَبْداً وَ رَجَعَ إِلَى رَبِّهِ‏.»

ترجمه:

حمزة بن حمران از حضرت صادق(علیه السلام) از پدرش از جابر بن عبد اللَّه انصارى روایت می‌کند که گفت: روزى رسول خدا نماز عصر را به جاى آورد. وقتی نماز تمام شد رو به قبله [در محراب مسجد] نشست و مردم نيز اطراف او را گرفته بودند. در اين حال، پيرمردى از مهاجرين عرب به نزد ايشان آمد كه لباس كهنه‏اى بر تن داشت و از شدّت پیری و ضعف، قدرت حفظ خود را نداشت. پيامبر(صلی الله علیه و آله) به سوى او نگريست و از احوالش سؤال كرد.
پير مرد گفت: اى پیامبر خدا! گرسنه‏ام غذايى به من بده. برهنه‏ام لباسى به من بپوشان. فقيرم بى‏نيازم كن.
پيامبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: من چيزى ندارم كه به تو بدهم ولى [تو را به جايى راهنمايى مى‏كنم كه] راهنماى به خير مانند عامل به خير است. به سوى خانه آن كسى برو كه خدا و رسولش را دوست دارد و خدا و رسول هم وى را دوست مى‏دارند؛ آن كسى كه خدا را بر خود مقدّم مى‏دارد. به سوى خانۀ فاطمه(علیها السلام) برو. خانۀ فاطمه(علیها السلام) چسبیده به خانل رسول خدا بود – آن خانه‌ای که مختصّ رسول خدا(صلی الله علیه و آله) بوده و جدا از همسرانش در آن زندگی می‌نمود- پیامبر به بلال فرمود: برخيز و اين اعرابى را تا خانۀ فاطمه(علیها السلام) راهنمايى كن.
آن پير مرد همراه بلال رفت. وقتی بر در خانۀ فاطمه(علیها السلام) ایستاد با صداى بلند گفت: سلام بر شما ای اهل بیت نبوت! و ای محل آمد و شد ملائکه! و ای محل نزول جبرئیل و روح الأمین همراه با تنزیل از سوی رب العالمین!
فاطمه(علیها السلام) فرمود: و عليک السلام، تو كيستى؟
پير مرد گفت: من پير مردى از عرب هستم كه از راه دور به سوى پدر تو – که بهترین بشر است- آمدم. اى دختر محمّد! من برهنه‏و گرسنه‏ام، با من مواسات کن. خدا تو را رحمت كند.
[راوى گويد:] آن زمان، هنگامى بود كه پيامبر(صلی الله علیه و آله)، على(علیها السلام) و فاطمه(علیها السلام) سه روز بود كه غذا نخورده بودند و رسول خدا(صلی الله علیه و آله) هم از حال على و زهرا(علیها السلام) آگاهى داشت.
[راوى گويد:] آن زمان، هنگامى بود كه پيامبر(صلی الله علیه و آله)، على و فاطمه(علیها السلام) سه روز بودند كه غذا نخورده بودند و رسول خدا(صلی الله علیه و آله) هم از حال على و زهرا(علیها السلام) آگاهى داشت. حضرت فاطمه(علیها السلام) پوست گوسفند دباغی شده را با [چوب درختِ] قَرَظ [نظیر درخت گردو] -كه حسن و حسين(علیهما السلام) روى آن مى‏خوابيدند- به او داد و فرمود: اين را بگير ای که شب [سراغ ما] آمدی! شايد كه خدا بهتر از آن را برای تو مهیا فرمايد.
پير مرد گفت: اى دختر محمّد! من از گرسنگى به تو شكايت كردم و تو پوست گوسفندى را به من مى‏دهى؟! من با وجود اين [ضعف و] گرسنگى که احساس می‌کنم با اين پوست چه كنم؟ [و این به چه درد من مى‏خورد؟]
راوى گويد: هنگامى كه فاطمه(علیها السلام) اين سخن را شنيد گردنبندی را که فاطمه(علیها السلام) دختر عمویش – حمزة بن عبد المطلب – به وى هديه كرده بود از گردن خويش باز كرد و به پيرمرد داد و فرمود: اين گردنبند را بگیر و بفروش. شايد خداوند بهتر از آن را در عوضش به تو عطا فرمايد.
پير مرد گردنبند را گرفت و به سوى مسجد رسول خدا(صلی الله علیه و آله) رفت و به حضرت(صلی الله علیه و آله) که در بین اصحاب خود نشسته بود گفت: اى رسول خدا(صلی الله علیه و آله)! اين گردنبند را دخترت فاطمه(علیها السلام) به من بخشيد و گفت: آن را بفروش، شايد خداوند بهتر از آن را نصيب تو فرمايد.
پيامبر(صلی الله علیه و آله) [با ديدن گردنبند] گريه‏اش گرفت و گفت: چگونه خداوند بهتر از آن نصيب تو نفرمايد در حالى كه فاطمه(علیهاالسلام) دختر محمد(صلی الله علیه و آله)، سرور دختران آدم، آن را به تو عطا كرده است.
در اين حال عمّار ياسر برخاست و گفت: اى رسول خدا! آيا اجازه مى‏دهى كه من اين گردنبند را بخرم؟
پيامبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: آن را خريدارى كن ای عمار که اگر جن و انس در خريدارى آن شراكت كنند خدا هرگز آنان را به آتش عذاب نخواهد كرد.
عمار گفت: اى پير مرد! اين گردنبند را به چه قيمتى مى‏فروشى؟
پير مرد گفت: به یک شكم سیر از نان و گوشت و یک برد يمانى كه عورت خود را به وسيلۀ آن بپوشانم و با آن براى پروردگارم نماز بگزارم و یک دينار كه مرا به اهل و عيالم برساند.
عمّار همۀ سهمش را -که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) از غنیمت خيبر به او داده بود- فروخته بود و چیزی از آن [سهم] را باقی نگذاشته بود پس به پیر مرد گفت: بيست دينار و دويست درهم هَجَری و یک برد يمانى و شترم که تو را به وطنت مى‏رساند، با یک شكم سیر از نان گندم و گوشت به تو مى‏دهم [و آن را از تو خريدارى مى‏نمايم]. پير مرد گفت: اى مرد، تو چقدر سخاوتمندى! سپس عمار او را برد و به آنچه ضمانت كرده بود وفا کرد [و گردنبند را گرفت] و اعرابی پیش رسول خدا(صلی الله علیه و آله) برگشت. رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به او گفت: آيا سير شدى و لباس پوشيدى؟
پير مرد گفت: آرى، و بى‏نياز گرديدم پدر و مادرم به فداى تو.
پيامبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: اكنون كه چنين است فاطمه(علیها السلام) را به دلیل کارش جزا بده.
اعرابی گفت: خداوندا! تو معبودی هستى ازلى و ما غير از تو معبودی که‏ بپرستیم نداریم، تو رازق ما هستى بر همه جهات. بارخدايا! به فاطمه چيزى عطا كن كه چشم هيچ كس مانند آن را نديده باشد و گوش هيچ كس نشنيده باشد.
پيامبر(صلی الله علیه و آله) بر دعای او آمين گفت و رو به اصحاب كرد و فرمود: خداوند اين دعا را در دنيا، نسبت به فاطمه(علیها السلام) اجابت نموده است زيرا من پدر اویم كه كسى مثل من نیست و علی(علیه السلام) شوهر اوست که اگر نبود، فاطمه(علیها السلام)، هرگز کفوی نداشت و به او حسن و حسین(علیهما السلام) را داده كه هيچ كس همانند آنها را ندارد دو سرور جوانان اسباط انبیا و دو سرور جوانان اهل بهشت.
آنگاه حضرت(صلی الله علیه و آله) – در حالی که مقداد، عمار و سلمان مقابل ایشان بودند- فرمود: آيا مى‏خواهيد كه بيش از اين را براى شما بگويم؟ گفتند: بله یا رسول الله! … خداوند متعال گروهى از فرشتگان را مأمور نموده كه فاطمه(علیها السلام) را [از هر چهار طرف] از پیش رویش و از پشت سر و از راست و از چپش محافظت نمايند و اين فرشتگان در زمان حيات فاطمه(علیها السلام) و در قبر او و هنگام رحلتش با او همراهند و درودهاى فراوانى را نثار او، پدر، شوهر و فرزندانش مى‏نمايند. پس كسى كه مرا پس از رحلتم زيارت نمايد مثل آن است كه مرا در زمان حياتم زيارت‏ نموده و كسى كه فاطمه(علیها السلام) را زيارت كند مثل آن است كه مرا زيارت كرده و كسى كه على بن ابی طالب(علیه السلام) را زيارت كند مانند آن است كه فاطمه(علیها السلام) را زيارت كرده باشد. و كسى كه حسن و حسين(علیهما السلام) را زيارت كند گويا على(علیه السلام) را زيارت كرده است و كسى كه فرزندان حسن و حسين(علیهما السلام) را زيارت كند چنان است كه آن دو را زيارت كند.
پس از اين سخنان، عمّار، گردنبند فاطمه(علیهما السلام) را با مُشک خوشبو نمود و آن را در ميان بُردى يمانى پيچيد -و او بنده‌ای داشت که نامش سهم بود و او را از سهمی که در خیبر به او رسیده بود خریداری نموده بود- آن [گردن‌بند] را تحويل غلام داد و به او گفت: اين گردنبند را بگیر و تحويل پيامبر خدا(صلی الله علیه و آله) بده تو نیز از امروز برای فاطمه(علیها السلام) هستی.
آن غلام، گردنبند را گرفت و آن را نزد رسول خدا(صلی الله علیه و آله) آورد و سخنان عمّار را براى ايشان باز گفت. پيامبر فرمود: برو به سوی فاطمه(علیها السلام) و گردنبند را به او بده و تو برای او هستی. سهم [غلام عمار] با گردنبند [به نزد فاطمه] آمد و سخن پيامبر را براى او بيان نمود. فاطمه(علیها السلام) آن گردنبند را گرفت و غلام را آزاد كرد.
غلام خنديد. حضرت فاطمه(علیها السلام) فرمود: اى غلام! براى چه مى‏خندى؟ گفت: عظمت بركت اين گردن بند [مرا خندان نموده است زيرا] گرسنه‏اى را سير كرد؛ برهنه‏اى را پوشانيد؛ فقيرى را بى‏نياز كرد؛ غلامى را آزاد نمود و [در نهايت] به صاحبش بازگشت.

منابع:
بشارة المصطفى، محمد بن أبی القاسم طبری، ص۲۱۷؛ بحار الأنوار، علامه مجلسی، ج۴۳، ص۵۶.